<?xml version="1.0" encoding="utf8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI xml:lang="pi-Latn">
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="chapter">Paññā-niddesa</p>

<p rend="hangnum" n="55"><hi rend="paranum">55</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññaṃ <pb ed="M" n="0.0144" /> pathamamesehi,</p>

<p rend="gatha2">Paññā-balaṃ bahuttamaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Kula-putta balaṃ paññā,</p>

<p rend="gathalast">Kiṃhināma na sādhyati.</p>

<p rend="hangnum" n="56"><hi rend="paranum">56</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Aneka-saṃsayucchedi <pb ed="M" n="0.0146" />,</p>

<p rend="gatha2">Parokkhatthassa dassakaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Sabbassa locanaṃ satthaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Yassa natthyandhameva so.</p>

<p rend="hangnum" n="57"><hi rend="paranum">57</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññā <pb ed="M" n="0.0148" /> sutaṃ vinicchindi,</p>

<p rend="gatha2">Kitti-siloka-vaḍḍhanī;</p>

<p rend="gatha3">Paññāsahito naro idha,</p>

<p rend="gathalast">Api sukhānivindati.</p>

<p rend="hangnum" n="58"><hi rend="paranum">58</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sabbaññubuddha-pacceka <pb ed="M" n="0.0149" />,</p>

<p rend="gatha2">Catusacca-sutā iti;</p>

<p rend="gatha3">Catu-buddhesu ekova,</p>

<p rend="gathalast">Bahussuto naro bhave.</p>

<p rend="hangnum" n="59"><hi rend="paranum">59</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Lekhacheko <pb ed="M" n="0.0150" /> vācacheko,</p>

<p rend="gatha2">Ganthacheko suvācako;</p>

<p rend="gatha3">Vidhāyakacheko sūro,</p>

<p rend="gathalast">Niddukkhova sakammani.</p>

<p rend="hangnum" n="60"><hi rend="paranum">60</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññā <pb ed="M" n="0.0152" /> hi seṭṭhā kusalā vadanti,</p>

<p rend="gatha2">Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,</p>

<p rend="gathalast">Anvāyikā paññāvato bhavanti.</p>

<p rend="hangnum" n="61"><hi rend="paranum">61</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sevetha <pb ed="M" n="0.0154" /> buddhe nipuṇe bahussutte,</p>

<p rend="gatha2">Uggāhako ca paripucchako;</p>

<p rend="gatha3">Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,</p>

<p rend="gathalast">Evaṃ karo paññavā hoti macco.</p>

<p rend="hangnum" n="62"><hi rend="paranum">62</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Vayena <pb ed="M" n="0.0156" /> yasa-pucchāhi,</p>

<p rend="gatha2">Tiṭṭha-vāsena yoniso;</p>

<p rend="gatha3">Sākacchā snehasaṃsevā,</p>

<p rend="gathalast">Patirūpa-vāsenaca.</p>

<p rend="hangnum" n="63"><hi rend="paranum">63</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Etāni aṭṭhaṭhānāni,</p>

<p rend="gatha2">Buddhi-visada-kāraṇā;</p>

<p rend="gatha3">Yesaṃ etāni sambhonti,</p>

<p rend="gathalast">Tesaṃ buddhi pabhijjati.</p>

<p rend="bodytext" n="64"><hi rend="paranum">64</hi><hi rend="dot">.</hi> Cattārome <pb ed="M" n="0.0158" /> bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro. Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.</p>

<p rend="hangnum" n="65"><hi rend="paranum">65</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Cakkhupasāda-sampanno <pb ed="M" n="0.0160" />,</p>

<p rend="gatha2">Acchimantañca passati;</p>

<p rend="gatha3">Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Andho sabbaṃ na passati.</p>

<p rend="hangnum" n="66"><hi rend="paranum">66</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Passatti <pb ed="M" n="0.0161" /> passo passantaṃ,</p>

<p rend="gatha2">A-passantañca passati;</p>

<p rend="gatha3">A-passanto a-passantaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Passantañca na passati.</p>

<p rend="hangnum" n="67"><hi rend="paranum">67</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pākaṭaṃ <pb ed="M" n="0.0162" /> a-paṭicchannaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;</p>

<p rend="gatha3">Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,</p>

<p rend="gathalast">Tathato ñāṇa-cakkhunā.</p>

<p rend="hangnum" n="68"><hi rend="paranum">68</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sujanāsujanā <pb ed="M" n="0.0164" /> sabbe,</p>

<p rend="gatha2">Guṇenāpi vivekino;</p>

<p rend="gatha3">Vivekaṃ na samāyanti,</p>

<p rend="gathalast">A-vivekījanantike.</p>

<p rend="hangnum" n="69"><hi rend="paranum">69</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yo <pb ed="M" n="0.0165" /> ca uppatitaṃ atthaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Na khippamanubujjhati;</p>

<p rend="gatha3">A-mittavasamanveti,</p>

<p rend="gathalast">Pacchā ca anutappati.</p>

<p rend="hangnum" n="70"><hi rend="paranum">70</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Evaṃ <pb ed="M" n="0.0166" /> mahiddhikā paññā,</p>

<p rend="gatha2">Nipuṇā sādhucintinī;</p>

<p rend="gatha3">Diṭṭhadhamma-hitatthāya,</p>

<p rend="gathalast">Samparāya-sukhāya vā.</p>

<p rend="hangnum" n="71"><hi rend="paranum">71</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Taṃ <pb ed="M" n="0.0168" /> balānaṃ balaṃ seṭṭha,</p>

<p rend="gatha2">Agga paññābalaṃ balaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Paññābalenupatthaddho,</p>

<p rend="gathalast">Etthaṃ vindati paṇḍitto.</p>

<p rend="hangnum" n="72"><hi rend="paranum">72</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yena <pb ed="M" n="0.0170" /> ñāṇena bujjhanti,</p>

<p rend="gatha2">Ariyā kata-kiccataṃ;</p>

<p rend="gatha3">Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Vāyāmetha jinorasā.</p>

<p rend="hangnum" n="73"><hi rend="paranum">73</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññāratanamālassa <pb ed="M" n="0.0171" />,</p>

<p rend="gatha2">Na ciraṃ vattate bhavo;</p>

<p rend="gatha3">Khippaṃ dasseti amataṃ,</p>

<p rend="gathalast">Na ca so rocate bhave.</p>

<p rend="hangnum" n="74"><hi rend="paranum">74</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pamādamanuyuñjanti <pb ed="M" n="0.0173" />,</p>

<p rend="gatha2">Bālā dummedhino janā;</p>

<p rend="gatha3">Appamādañca medhāvī,</p>

<p rend="gathalast">Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.</p>

<p rend="hangnum" n="75"><hi rend="paranum">75</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Dhana-puñña-dhī-lābhena <pb ed="M" n="0.0174" />,</p>

<p rend="gatha2">Kālaṃ khiyyati paṇḍito;</p>

<p rend="gatha3">Kīḷanena ca dummedho,</p>

<p rend="gathalast">Niddāya kalahena vā.</p>

<p rend="hangnum" n="76"><hi rend="paranum">76</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pamādaṃ <pb ed="M" n="0.0176" /> appamādena,</p>

<p rend="gatha2">Yadā nūdati paṇḍito;</p>

<p rend="gatha3">Paññāpāsāda-māruyha,</p>

<p rend="gatha2">A-soko sokiniṃ pajaṃ,</p>

<p rend="gatha3">Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,</p>

<p rend="gathalast">Dhīro bāle avekkhati.</p>

<p rend="hangnum" n="77"><hi rend="paranum">77</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Natti <pb ed="M" n="0.0178" /> attasamaṃ pemaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Natthi paññāsamā ābhā,</p>

<p rend="gathalast">Vuṭṭhi ve paramā sarā.</p>

<p rend="hangnum" n="78"><hi rend="paranum">78</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Diṭṭhe <pb ed="M" n="0.0180" /> dhamme ca yo attho,</p>

<p rend="gatha2">Yo cattho samparāyiko;</p>

<p rend="gatha3">Atthābhisamayā dhīro,</p>

<p rend="gathalast">Paṇḍitoti pavuccati.</p>

<p rend="hangnum" n="79"><hi rend="paranum">79</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Na <pb ed="M" n="0.0181" /> tena paṇḍito hoti,</p>

<p rend="gatha2">Yāvatā bahu bhāsati;</p>

<p rend="gatha3">Khemī a-verī a-bhayo,</p>

<p rend="gathalast">Paṇḍitotti pavuccati.</p>

<p rend="hangnum" n="80"><hi rend="paranum">80</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yamhi <pb ed="M" n="0.0183" /> saccañca dhammo ca,</p>

<p rend="gatha2">A-hiṃsā saṃyamo damo;</p>

<p rend="gatha3">Sa ve vantamalo dhīro,</p>

<p rend="gathalast">Thero iti pavuccatti.</p>

<p rend="hangnum" n="81"><hi rend="paranum">81</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Saka-guṇaṃ <pb ed="M" n="0.0185" /> saka-dosaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Yo jānāti sapaṇḍito;</p>

<p rend="gatha3">Para-guṇaṃ para-dosaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Yo jānāti sapaṇḍito.</p>

<p rend="hangnum" n="82"><hi rend="paranum">82</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sati-vīriya-paññāya <pb ed="M" n="0.0186" />,</p>

<p rend="gatha2">Yo karoti iriyāpathe;</p>

<p rend="gatha3">So paṇḍito have bhave,</p>

<p rend="gathalast">Ubhayattha-pariggaho.</p>

<p rend="hangnum" n="83"><hi rend="paranum">83</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Kataññū <pb ed="M" n="0.0187" /> vijjā-sampanno,</p>

<p rend="gatha2">Jātimā dhanavā have;</p>

<p rend="gatha3">So vicāraṇa-sīlo ca,</p>

<p rend="gathalast">Niddukkho paṇḍito bhave.</p>

<p rend="gatha1">Sabbe <pb ed="M" n="0.0189" /> kammassakā sattā,</p>

<p rend="gathalast">Kammaṃ satte vibhajjati.</p>

<p rend="hangnum" n="84"><hi rend="paranum">84</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yo passati paccakkhatthaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;</p>

<p rend="gatha3">Pacchimova pūjanīyo,</p>

<p rend="gathalast">Ubhayattha-sudiṭṭhattā.</p>

<p rend="hangnum" n="85"><hi rend="paranum">85</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Appena <pb ed="M" n="0.0191" /> anavajjena,</p>

<p rend="gatha2">Santuṭṭho sulabhena ca;</p>

<p rend="gatha3">Mattaññū subharo hutvā,</p>

<p rend="gathalast">Careyya paṇḍito naro.</p>

<p rend="hangnum" n="86"><hi rend="paranum">86</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Attānameva <pb ed="M" n="0.0192" /> pathamaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Patirūpe nivesaye;</p>

<p rend="gatha3">Athaññamanusāseyya,</p>

<p rend="gathalast">Na kilisseyya paṇḍito.</p>

<p rend="hangnum" n="87"><hi rend="paranum">87</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Uttama-parisāya <pb ed="M" n="0.0193" /> ve,</p>

<p rend="gatha2">Utttamaṃ vācamuttamo;</p>

<p rend="gatha3">Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ,</p>

<p rend="gathalast">Sā anagghyā lokattaye.</p>

<p rend="hangnum" n="88"><hi rend="paranum">88</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paṇḍitassa <pb ed="M" n="0.0194" /> subhāsittaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Paṇḍitova sujāniyā;</p>

<p rend="gatha3">Dummedho taṃ na jānāti,</p>

<p rend="gathalast">Dhīro dhīraṃ mamāyati.</p>

<p rend="hangnum" n="89"><hi rend="paranum">89</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Yena <pb ed="M" n="0.0196" /> kenaci vaṇṇena,</p>

<p rend="gatha2">Paro labhati rūppanaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Attho vācāya ce hoti,</p>

<p rend="gathalast">Taṃ na bhāseyya paṇḍito.</p>

<p rend="hangnum" n="90"><hi rend="paranum">90</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Bhuñjanatthaṃ <pb ed="M" n="0.0197" /> kathanatthaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Mukhaṃ hotītti no vade;</p>

<p rend="gatha3">Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Vacanaṃ paṇḍito naro.</p>

<p rend="hangnum" n="91"><hi rend="paranum">91</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Para-sattitto <pb ed="M" n="0.0198" /> sa-sattiṃ,</p>

<p rend="gatha2">Dujjāno hi naro mite;</p>

<p rend="gatha3">Ce jāne saka-sattiṃca,</p>

<p rend="gathalast">Kā kathā para-sattiyā.</p>

<p rend="hangnum" n="92"><hi rend="paranum">92</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Katta-guṇaṃ <pb ed="M" n="0.0199" /> paresaṃ yo,</p>

<p rend="gatha2">Paṭikaroti paṇḍito;</p>

<p rend="gatha3">Jānāti so ācikkhati,</p>

<p rend="gathalast">Na bālo guṇa-māmako.</p>

<p rend="hangnum" n="93"><hi rend="paranum">93</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Pabhūtaṃ <pb ed="M" n="0.0200" /> neva kātabbaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Bhavissaṃ neva cintaye;</p>

<p rend="gatha3">Vattamānena kālena,</p>

<p rend="gathalast">Vicaranti vicakkhaṇā.</p>

<p rend="hangnum" n="94"><hi rend="paranum">94</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Dhammesu <pb ed="M" n="0.0201" /> sati icchitā,</p>

<p rend="gatha2">Rasesu loṇamicchitaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Rāja-kiccesu amaccaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="95"><hi rend="paranum">95</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Khattiyo <pb ed="M" n="0.0203" /> seṭṭho jane tasmiṃ,</p>

<p rend="gatha2">Ye gottapaṭisārino;</p>

<p rend="gatha3">Vijjā-caraṇa-sampanno,</p>

<p rend="gathalast">So seṭṭho deva-mānuse.</p>

<p rend="hangnum" n="96"><hi rend="paranum">96</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sambuddho <pb ed="M" n="0.0204" /> dvipadaṃ seṭṭho,</p>

<p rend="gatha2">Ājānīyo catuppadaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,</p>

<p rend="gathalast">Yo ca puttānamassavo.</p>

<p rend="hangnum" n="97"><hi rend="paranum">97</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sātthako <pb ed="M" n="0.0207" /> ca a-sammoho,</p>

<p rend="gatha2">Sappāyo gocaro tathā;</p>

<p rend="gatha3">Cattārimāni sikkheyyuṃ,</p>

<p rend="gathalast">Sampajaññābhivaḍḍhakā.</p>

<p rend="hangnum" n="98"><hi rend="paranum">98</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Paññañca <pb ed="M" n="0.0208" /> kho a-sussusaṃ,</p>

<p rend="gatha2">Na koci adhigacchati;</p>

<p rend="gatha3">Bahussutaṃ anāgamma,</p>

<p rend="gathalast">Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="99"><hi rend="paranum">99</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Adhippāyo <pb ed="M" n="0.0210" /> sudubbodho,</p>

<p rend="gatha2">Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;</p>

<p rend="gatha3">Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,</p>

<p rend="gathalast">Garuṃ garumataṃ vidū.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI>
